فصلنامه علمی - پژوهشی تاريخ فرهنگ و تمدن اسلامي - سال هفتم - شماره 23 - تابستان 1395

واکاوي تأثير متقابل نظام اداري و ساختار قدرت در دوره امويان و مقايسه آن با عصر اول عباسي

محبوبه فرخنده‌زاده - لیلا نجفیان رضوی

چکيده
نهاد اداري به‌عنوان يکي از ملزومات تداوم ساختار سياسي حکومت، در تثبيت اقتدار خلافت اموي و عباسي (عصر اول) نقش داشته است. با توجه به تکوين نظام اداري در دوره اموي و استمرار قدرت بني‌اميه تا حدود يک قرن و نيز تکامل اين نظام در دوره عباسي، پژوهش حاضر به واکاوي نقش، تأثير و رابطه متقابل ديوان‌سالاري و اقتدار سياسي در استمرار قدرت خلافت اموي و عباسي می‌پردازد. يافته‌‌هاي اين پژوهش که به شيوه توصيفي ـ تحليلي و با استفاده از مفهوم اقتدار سنتي وبر انجام شده است، نشان مي‌دهد که حکومت اموي با الگوبرداري از نظام اداري امپراتوري‌‌هاي ساساني و بيزانس، مشخصات پاتريمونياليسم يافت، اما مشکلات داخلي، اختلاف‌‌هاي مذهبي و نابرابري اجتماعي از موانع عمده ارتقای ديوانسالاري در اين دوره بود. درحالي‌که حکومت عباسي با اقتدار خليفه، تقسيم وظايف، گسترش دواوين، تمرکز نظام اداري و کنترل ديوانسالاران توسعه يافت؛ شيوه حکومتي‌اي که وبر آن را نظام پاتريمونيال ـ بوروکراتيک ناميده است.
واژگان کليدي
ديوانسالاري، ساختار سياسي، خلافت اموي، خلافت عباسي، اقتدار سنتي.




جهت دریافت فایل مقاله کلیک کنید.