فصلنامه علمی - پژوهشی مطالعات تفسيري - سال هفتم شماره 28 زمستان 1395

عقل‌گرايي در تفسير آيات از منظر سيد رضي و زمخشري

محسن قاسم‌پور - محمدحسن لواساني

چکيده
سید رضی و زمخشری از مفسرانی هستند که با رویکرد عقل‌گرایی به تفسیر آیات قرآن پرداخته‌اند، اما این رویکرد نشأت گرفته از دو مبنای متمایز از هم است. زمخشری بر مبنای اصول عقلی اعتزال و اصل تأویل به سراغ تفسیر آیات رفته، درحالی که سید رضی بر مبنای جایگاه عقل در گفتمان تشیع و با توجه به محدودیت آن صرفا عقل را به مثابه ابزاری در تفسیر نگاه کرده است. رویکرد سید رضی در آیات 7 و 8 سوره آل‌عمران، قرآن‌محور همراه با نوآوری است، حال آنکه زمخشری در هر دو آیه از سنت سلفی معتزلیان تبعیت کرده است. در آیات 60 و 61 این سوره رویکرد سید رضی بر اساس کتاب‌محوری و سنت‌مداری همراه با بهره‌گیری از نکات ادبی است، اما زمخشری با استفاده از عقل منبعی و شواهد تاریخی به تفسیر آیات مزبور پرداخته است، افزون بر این در تفسیر این دو آیه نشانه‌هایی از اندیشه کلامی معتزله به‌همراه نوعی تعصب مشاهده می‌شود.

واژگان کليدي
آیات 7 و 8 آل‌عمران، آیات 60 و 61 آل‌عمران، تفسیر کلامی، تفسیر تطبیقی، سید رضی، مخشری.




جهت دریافت فایل مقاله کلیک کنید.