فصلنامه علمی - پژوهشي پژوهشنامه اخلاق - سال دهم - شماره 38- زمستان 1396

رويکرد فلسفه اسلامي به تبيين حد وسط در بستر مفهوم‌شناختي فضيلت

هادي شجاعي

چکيده
غالب فيلسوفان اسلامي ضمن پذيرش تعريف ارسطويي از فضيلت به توسط ميان دو حد افراط و تفريط، خود را با اشکالات جدي در باب تعميم و کليت اين قاعده نسبت به مصاديق مختلف فضيلت مواجه ديده و درصدد رفع آن اشکالات از طرق گوناگون برآمده‌اند. اين پژوهش درصدد پاسخ به اين سؤال اساسي است که فيلسوفان اسلامي چه راه‌حل‌هايي را براي رفع معضل تعميم و کليت در قاعده حد وسط ارسطو ارائه کرده‌اند؟ در این مقاله با روش توصيفي ـ تحليلي و تجزيه و تحليل ديدگاه‌هاي فيلسوفان اسلامي، ضمن ارائه تبييني فلسفي از فعل و انفعالات نفس انساني در جهات تعادلي و فراتعادلي، دیدگاه حکماي اسلامي در عموميت و کليت قاعده اعتدال، تفکيک ميان فضايل اخلاقي و عقلي و تأکيد بر جريان قاعده حد وسط در فضايل اخلاقي و همچنين تصرف در معناي حکمت و تفکيک آن به حکمت نظري و عملي ارائه خواهد شد. تبیین این دیدگاه در نهایت راهکارهايي را در جهت برون‌رفت از اشکالات قاعده حد وسط ارسطويي در مباحث فضيلت‌شناختي پیشنهاد می‌دهد.

واژگان کليدي
فضيلت، نفس انساني، حد وسط، فلسفه اسلامي.




جهت دریافت فایل مقاله کلیک کنید.