فصلنامه علمي - پژوهشي اندیشه نوین دینی - سال سیزدهم - شماره 50 - پاییز 1396

سنجش يکسان‌انگاري دلالت آيه 22 انبياء و 42 اسراء بر برهان تمانع

محمد هادی منصوری - علیرضا نبی‌لو

چكيده
يکي از براهين توحيدي که انديشمندان علوم عقلي و نقلي سعي در اصطياد آن از قرآن داشته‌اند، «برهان تمانع» است. در خصوص اين برهان و چگونگي دريافت آن از کلام وحي، نگرش يکساني وجود ندارد. به باور برخی، آیه‌ «لَوْ كاَنَ فِيهِمَا ءَالِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتَا» (انبیاء/22) و آیه «قُل لَّوْ كَانَ مَعَهُ ءَالِهَةٌ كَمَا يَقُولُونَ إِذًا لاَّبْتَغَوا إِلى ذِى الْعَرْشِ سَبِيلاً» (اسراء/42) دلالتی یکسان بر برهان تمانع دارند. در برابر اين گروه، شماري ديگر از صاحب‌نظران سخن اينان را ناصواب مي‌انگارند و بر آنند که برهان مستفاد از اين دو آيه، يکسان نيست و مقدمات آن دو متفاوت است. نوشتار پيش‌رو با عنوان بازانديشي يکسان انگاري دلالت آيه 22 انبياء و 42 اسراء بر برهان تمانع، پس از تحليل دلالي آيه‌هاي مذکور به اين نتيجه رهنمون مي‌شود که ديدگاه دوم، با ظاهر آيات سازگارتر است و نمي‌توان دلالت اين دو آيه را يکسان قلمداد نمود.

واژگان کليدي
آيه 22 انبياء، آيه 42 اسراء، برهان تمانع، توحيد ربوبي، تعدد آلهه.




جهت دریافت فایل مقاله کلیک کنید.