کرسی ترویجی «بررسی ادله تجسم اعمال اخلاقی برای اثبات عقلی گزاره های دینی از منظر آیت الله جوادی آملی»

کرسی ترویجی با عنوان «بررسی ادله تجسم اعمال اخلاقی برای اثبات عقلی گزاره های دینی از منظر آیت الله جوادی آملی» مورخ ۵ آبان ۱۴۰۵، با ارائه حجت الاسلام دکتر حسین احمدی (دانشیار گروه فلسفه اخلاق موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره) و نقد حجج اسلام استاد محمدرضا مصطفی پور (استاد حوزه و دانشگاه) و دکتر مجید ابوالقاسم زاده (استادیار گروه اخلاق اسلامی دانشگاه معارف اسلامی) و دبیری حجت الاسلام علیرضا کوه شکن (دانشجوی دکتری اخلاق اسلامی دانشگاه معارف اسلامی) در اتاق جلسات معاونت پژوهشی این دانشگاه برگزار گردید.

در ابتدا حجت الاسلام دکتر احمدی به تبیین موضوع و اهمیت آن در اثبات واقع گرایی اخلاقی پرداخته، در ادامه به تعریف اخلاق و برخی از دیگر مبانی مرتبط با موضوع از دیدگاه آیت الله جوادی آملی اشاره نمودند. سپس دلیل اثبات تجسم اعمال اخلاقی از راه نظریه فیزیکی تبدیل انرژی به ماده را تشریح نموده و نقد آیت الله جوادی آملی مبنی بر غفلت از نیت به عنوان رکن عمل اخلاقی در دلیل مذکور را بیان کردند. در ادامه با بیان اشکال خود به نقد آیت الله جوادی آملی، سعی در تبیین تجسم اعمال اخلاقی بر اساس این دلیل، با توجه به ماهیت غیر مادی انرژی داشتند.

در ادامه اشکال فخر رازی به تجسم اعمال، مبنی بر عرض بودن عمل و استحاله تبدیل آن به جوهر (جسم) بیان شده و پس از اشاره به پاسخ آیت الله جوادی آملی، خود مولف محترم بر اساس مبانی حکمت متعالیه که عرض را شأنی از شئون جوهر می داند، به پاسخ اشکال پرداختند.

در بخش نقد، نخست حجت الاسلام و المسلمین مصطفی پور به بیان نظریه آیت الله جوادی آملی در واقع نمایی احکام اخلاقی پرداخته، پس از آن نقد هایی بدین شرح مطرح نمودند: در مقاله مورد بحث، تاثیر تجسم اعمال اخلاقی در اثبات واقع گرایی اخلاقی بیان شده اما به عنوان مسئله پژوهش، محور بحث قرار نگرفته و به تبع آن ساختار مقاله مطلوب نیست. نیز گرچه اثبات عقلانیت گزاره های دینی مورد اشاره قرار گرفته اما تبیین نشده است. همچنین نظرات آیت الله جوادی آملی در پاسخ به ادله یا اشکالات دیگران ذکر شده، اما اثبات تجسم اعمال از دیدگاه ایشان مطرح نگشته است، گرچه استاد اذعان نمودند که خود نیز این بحث را به صورت مصرح در آثار آیت الله جوادی آملی نیافته اند.

در ادامه حجت الاسلام دکتر ابوالقاسم زاده نقد های خود را در چند محور تشریح نمودند: ذکر برخی قیود در عنوان مقاله ضرورت ندارد و بر این اساس می توان عنوان مقاله را اصلاح کرد. در بررسی محتوای مقاله، معیت دائمی نیت و عمل اخلاقی دارای اشکال بوده و برای آن مثال نقض وجود دارد. در موارد چهارگانه رابطه عمل و نتیجه، تفاوت چندانی بین قسم سوم و چهارم دیده نمی شود. نقد مولف نسبت به اشکال آیت الله جوادی آملی به تبیین تجسم اعمال بر اساس قانون فیزیک، قابل پذیرش نیست و مشخص نیست آیا فیزیکدانان خود به تاثیر مقولات نامحسوسی مانند مثبت نگری باور دارند تا بدین شکل بتوان از نظریه آنان در موضوع بحث استفاده نمود یا خیر؟ همچنین مولف استدلالی برای نفی اباحه اخلاقی ادعا شده در مقاله ارائه ننموده است.

در ادامه جناب حجت الاسلام دکتر احمدی پاسخ هایی را به نقدهای مطرح شده بیان نموده و مباحثی به صورت رفت و برگشتی بین مولف و ناقدان شکل گرفته و برخی مباحث مرتبط، نیازمند پژوهش های مبسوط دانسته شد. در انتها جلسه با جمع بندی مباحث توسط دبیر به پایان رسید.