گزارش نشست تخصصی همایش ملی دین و هوش مصنوعی با موضوع: « تبیین جایگاه حیاء در مدیریت اخلاقی محتوای هوش مصنوعی به عنوان فیلتر برتر »
سه شنبه, ۲۸ بهمن, ۱۴۰۴
نشست تخصصی همایش ملی دین و هوش مصنوعی با موضوع: « تبیین جایگاه حیاء در مدیریت اخلاقی محتوای هوش مصنوعی به عنوان فیلتر برتر » در پنل فقه و اخلاق هوش مصنوعی توسط معاونت پژوهشی دانشگاه معارف اسلامی با ارائه حجتالاسلام دکتر محمد هدایتی استادیار گروه اخلاق اسلامی دانشگاه معارف اسلامی و دبیر علمی حجتالاسلام محمد آرین دانشجوی دکتری مدرسی اخلاق اسلامی در تاریخ شنبه ۲۵ بهمن در سالن امام رضا علیهالسلام دانشگاه معارف اسلامی برگزار گردید.
اهم مباحث مطرح شده در این نشست به شرح ذیل میباشد:
۱. تحولات معاصر فناوری نشان میدهد که هوش مصنوعی امروز صرفاً یک ابزار نیست، بلکه به تولیدکننده، بازتولیدکننده و تشدیدکننده ارزشها، هنجارها و معنا در زندگی انسان تبدیل شده است؛ تا جایی که برخی افراد حتی درددلهای روزمره خود را با آن در میان میگذارند.
۲. مسئله اصلی این است که با چه معیاری میتوان محتوای تولید یا مدیریتشده توسط هوش مصنوعی را از حیث اخلاقی پالایش و ارزیابی کرد.
۳. مطالعات رایج اخلاق هوش مصنوعی عمدتاً بر مفاهیمی چون آسیبها، عدالت و برابری، حریم خصوصی و شفافیت متمرکزند؛ مفاهیمی که غالباً سلبی و پسینی هستند، یعنی پس از تولید محتوا وارد داوری اخلاقی میشوند.
درحالیکه این رویکرد را ناکافی است و اخلاق کارآمد باید پیشینی باشد؛ اخلاقی که پیش از تولید محتوا فعال شده و نقش فیلتر درونی را ایفا کند، نه آنکه صرفاً به نظارتهای بیرونی متکی باشد.
۴. در این چارچوب «حیا» بهعنوان فیلتر برتر و پیشینی اخلاق است: حیا صفتی فطری، درونی و تعالیبخش است که از کرامت، عزت و شرافت انسان ریشه میگیرد.
حیا حالتی درونی است که انسان در مواجهه با زشتی، نقص، پستی و اموری که با حرمت و کرامت او یا دیگری منافات دارد، دچار انفعال، جمعشدگی و عقبنشینی طبیعی میشود.
در روایات، حیا به دو قسم تقسیم میشود: حیای عقلی که مبتنی بر درک صحیح و عقلانیِ زشتی است و فضیلت اخلاقی محسوب میشود، و حیای غیرعقلی یا وهمی که ریشه در جهل و پندار نادرست دارد و فاقد ارزش اخلاقی است.
ریشه حیا را کرامت ذاتی است؛ انسان بهطور فطری خود را باارزش و مکرم میداند و هر عاملی که این ارزش را مخدوش کند، بهصورت طبیعی با واکنش حیا مواجه میشود؛ ویژگیای که مختص دین یا مکتب خاصی نیست.
۵. فیلترهای بیرونی اغلب قابل دور زدن، سیاستمحور، پسینی و پرهزینه هستند؛ از باب نمونه آمار فروش سالانه چند همتی فیلترشکنها است.
۶. در برخی فرهنگها، ناهنجاریها از طریق بازنماییهای هنری و رسانهای جذاب میشوند و همین امر باعث تضعیف فیلتر درونی افراد میگردد.
همانگونه که انسان بدون امر و نهی از ظرف آلوده فاصله میگیرد، اگر عیب بودن یک امر بهدرستی فهم و تبیین شود، فیلتر درونی حیا بهطور طبیعی فعال خواهد شد.
۷. راهکار اصلی در مدیریت اخلاقی هوش مصنوعی را عیبشناسی دقیق ناهنجاریهای فضای دیجیتال، تبیین روشن زشتیها و متناسبسازی پیام برای گروههای مختلف سنی و اجتماعی است.
۸. تعریف حیاء؛ «حیا صفتی نهادی در انسان، برخاسته از عزت و شرافت اوست که در برابر اموری ناسازگار با کرامت انسان، حالت انفعال و عقبنشینی درونی ایجاد میکند.»
مسئولیت تبیین عیبها بر عهده همگان است. والدین، نظام آموزشی، نهادهای دینی، رسانهها، هنرمندان و مدیران فضای مجازی و هوش مصنوعی در این زمینه نقش محوری دارند.
۹. جمعبندی نهایی نشست آن بود که اخلاق مؤثر در هوش مصنوعی، اخلاق پیشینی است و «حیا» قویترین، کمهزینهترین و پایدارترین فیلتر اخلاقی در مدیریت محتوای دیجیتال به شمار میرود.
