گزارش کرسی ترویجی: تحلیل علمی پدیده رزونانس در روابط زوجین با رویکرد نوروساینس و تفاسیر قرآنی
دوشنبه, ۸ تیر, ۱۴۰۵
در تاریخ ۳۰ خرداد ماه ۱۴۰۵ ، معاونت پژوهشی دانشگاه معارف اسلامی با افتخار میزبان برگزاری کرسی ترویجی با موضوعی نوآورانه و میانرشتهای بود. این جلسه علمی، که با عنوان “تحلیل علمی پدیده رزونانس در روابط زوجین با رویکرد نوروساینس و تفاسیر قرآنی” برگزار شد، به بررسی عمیق و چندوجهی یکی از ظریفترین جنبههای روابط انسانی، یعنی پدیده رزونانس در زوجین، از دریچه علم عصبشناسی و مفاهیم برگرفته از قرآن کریم پرداخت. این کرسی با حضور جمعی از اساتید برجسته، پژوهشگران و دانشجویان علاقهمند، هم به صورت حضوری در دانشگاه معارف اسلامی و هم از طریق بسترهای مجازی، برگزار گردید و فضایی علمی و پربار را برای تبادل نظر و اندیشه فراهم آورد.
آغاز این نشست علمی با تلاوت آیاتی چند از کلامالله مجید آغاز شد که نویدبخش پیوند میان وحی الهی و یافتههای علمی بود. سپس، مدیر جلسه، جناب حجتالاسلام دکتر جعفر جدیری، استاد گروه مشاوره دانشگاه معارف اسلامی، ضمن خیرمقدم به حضار اعم از ارائه دهنده، ناقدین، اساتید و دانشجویان، به معرفی اجمالی موضوع جلسه و اهمیت پرداختن به آن در دنیای امروز پرداخت. ایشان با طرح مسئله اصلی کرسی، بر لزوم درک عمیقتر روابط زوجین و یافتن راهکارهای علمی و منطبق با آموزههای دینی تأکید کردند.
ارائه اصلی: دکتر طاهره سترگ
در ادامه، سرکار خانم دکتر طاهره سترگ، استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه شیراز و ارائه دهنده اصلی کرسی، به تشریح مباحث خود پرداختند. ایشان سخنرانی خود را با تعریف و تبیین پدیده “رزونانس” آغاز نمودند. رزونانس، که در فیزیک به پدیدهای اطلاق میشود که در آن یک سیستم خارجی، ارتعاشات یا نوسانات یک سیستم دیگر را تشدید میکند، توسط دکتر سترگ به مثابه استعارهای برای درک تعاملات و هماهنگیهای عمیق میان زوجین در روابط زناشویی به کار گرفته شد.
دکتر سترگ با ارائه مثالهای ملموس از دنیای فیزیک، تلاش کردند تا چگونگی وقوع پدیده رزونانس را در روابط زوجین توضیح دهند. ایشان سپس به بررسی این پدیده از منظر “نوروساینس” (عصبشناسی) پرداختند و بیان داشتند که چگونه هماهنگی در فعالیتهای مغزی، ترشح هورمونهای مشترک، و الگوهای رفتاری متقابل میتواند منجر به ایجاد یک “میدان رزونانسی” میان زوجین شود. این هماهنگیها، که از دیدگاه نوروساینتیفیک قابل رصد و تحلیل هستند، میتوانند به درک بهتر احساسات، نیازها و انگیزههای طرف مقابل منجر شده و صمیمیت و انسجام رابطه را افزایش دهند.
نقطه قوت ارائه دکتر سترگ، تلفیق این رویکرد علمی با مباحث تفسیری و آیات قرآن کریم بود. ایشان کوشیدند تا با استناد به برخی آیات و روایات، پیوندهای میان یافتههای عصبشناسی و مفاهیم قرآنی در خصوص روابط زوجین را تبیین نمایند. این بخش از سخنرانی، بر این ایده استوار بود که علم و دین، به عنوان دو منبع حقیقت، میتوانند در فهم عمیقتر پدیدههای انسانی، از جمله روابط زوجین، مکمل یکدیگر باشند و تفسیری جامع و الهی-علمی از این روابط ارائه دهند. دکتر سترگ این تلفیق را گامی در جهت تحقق تعامل سازنده میان علم و دین و دستیابی به تبیینهای عمیقتر در حوزه خانواده دانستند.
نقدها و دیدگاههای ناقدین
پس از اتمام ارائه دکتر سترگ، نوبت به نقد و بررسی سخنان ایشان رسید. ابتدا، حجتالاسلام دکتر حسن انصاری، استادیار گروه روانشناسی دانشگاه قم، ضمن تشکر از تلاشهای ارزشمند دکتر سترگ، نکتهای کلیدی را مطرح ساختند. ایشان بر لزوم احتیاط در تطبیقهای قطعی میان نظریات علمی و آموزههای دینی تأکید کردند. دکتر انصاری یادآور شدند که یافتههای علمی، به ویژه در حوزه نوروساینس، همواره در معرض تحول، بازنگری و حتی نسخ شدن هستند؛ بنابراین، اتکای صددرصدی به این نظریات برای اثبات مفاهیم دینی یا ایجاد تطبیقهای محکم، امری دشوار و گاه ناممکن است. ایشان همچنین پرسیدند که آیا این پدیده رزونانس و تطبیقهای ارائهشده، قابلیت تعمیم به تمامی افراد و شرایط را دارند، یا اینکه صرفاً مختص افراد سالم و در شرایطی خاص بین زوجین کاربرد دارند.
در ادامه، حجتالاسلام دکتر محمدرضا بنیانی، استادیار گروه مشاوره دانشگاه معارف اسلامی، ضمن قدردانی از دکتر سترگ برای جسارت علمی در طرح چنین موضوعی، دیدگاههای خود را در خصوص مباحث ارائهشده بیان کردند. ایشان نیز با تأیید دغدغههای دکتر انصاری، تطبیقهای ارائهشده بین یافتههای علمی و تفاسیر قرآنی را فاقد استدلال مستحکم برای اثبات ادعای اصلی کرسی دانستند. دکتر بنیانی ضمن احترام به تلاشهای علمی، بر لزوم پرهیز از ایجاد پیوندهای شتابزده و غیرمستدل میان حوزههایی که نیازمند دقت فراوان هستند، تأکید کردند.
پاسخ ارائه دهنده و جمعبندی
سرکار خانم دکتر طاهره سترگ پس از شنیدن نقدهای سازنده اساتید ناقد، ضمن تشکر صمیمانه از زحمات و توجه ایشان، نکات مطرح شده را پذیرفتند. ایشان اذعان داشتند که هدف اصلی از طرح این موضوع، ایجاد پرسش، تحریک به تحقیق بیشتر و نشان دادن پتانسیلهای تعاملی میان علم و دین بوده است، نه ارائه نتایج قطعی و نهایی. دکتر سترگ همچنین از دانشگاه معارف اسلامی و معاونت پژوهشی برای فراهم آوردن این بستر علمی و ابراز دغدغهمندی در زمینه تبیین مباحث میانرشتهای، قدردانی نمودند.
در پایان جلسه، حجتالاسلام دکتر جعفر جدیری، دبیر علمی کرسی، با جمعبندی نکات کلیدی مطرح شده در طول جلسه، از حضور و مشارکت فعال ارائه دهنده، ناقدین و تمامی حضار سپاسگزاری کرده و بدین ترتیب، این کرسی ترویجی پربار را به پایان رساندند.
اهمیت و چشمانداز
کرسی ترویجی “تحلیل علمی پدیده رزونانس در روابط زوجین با رویکرد نوروساینس و تفاسیر قرآنی” نمونهای ارزشمند از تلاش برای ایجاد گفتمان میانرشتهای و ادغام دانش بشری با آموزههای وحیانی بود. هرچند نقدهای مطرح شده بر لزوم احتیاط و دقت در اینگونه تطبیقها تأکید داشتند، اما خود برگزاری چنین جلساتی، گامی مهم در جهت گشودن افقهای جدید پژوهشی در حوزه خانواده و روابط انسانی تلقی میشود. امید است که تحقیقات آتی بتوانند با رعایت چارچوبهای علمی و دینی، به درک عمیقتر و کاربردیتر روابط زوجین یاری رسانند.
